Mục tiêu bài học
- Biết tổ chức dữ kiện của chuyên đề “Suy luận từ nhiều điều kiện” bằng bảng, sơ đồ hoặc loại trừ.
- Suy luận từng bước từ điều chắc chắn, không bỏ sót điều kiện.
- Kiểm tra phương án cuối cùng với toàn bộ dữ kiện.
Kiến thức cần nhớ
- Chuyển từng dữ kiện thành điều chắc chắn hoặc điều bị loại; không đoán theo cảm giác.
- Ưu tiên dữ kiện mạnh: dữ kiện xác định trực tiếp một vị trí hoặc loại bỏ nhiều khả năng.
- Có thể dùng bảng, sơ đồ, danh sách trường hợp để theo dõi suy luận.
- Sau khi tìm được phương án, kiểm tra lại tất cả điều kiện để chắc chắn phương án thỏa đầy đủ.
Ví dụ minh họa
Ví dụ 1
Đề bài: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. An chọn màu đỏ; Bình không chọn màu vàng; Bình không chọn màu trắng; Chi không chọn màu trắng. Xác định màu của mỗi bạn.
Hướng dẫn giải chi tiết: Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – đỏ, Bình – xanh, Chi – vàng, Dũng – trắng.
Ví dụ 2
Đề bài: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Bình chọn màu xanh; Chi không chọn màu đỏ; Chi không chọn màu vàng; Dũng không chọn màu đỏ. Xác định màu của mỗi bạn.
Hướng dẫn giải chi tiết: Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – đỏ, Bình – xanh, Chi – trắng, Dũng – vàng.
Ví dụ 3
Đề bài: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Chi chọn màu xanh; Dũng không chọn màu đỏ; Dũng không chọn màu vàng; An không chọn màu vàng. Xác định màu của mỗi bạn.
Hướng dẫn giải chi tiết: Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – đỏ, Bình – vàng, Chi – xanh, Dũng – trắng.
Bài tập áp dụng
Bài 1: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Dũng chọn màu xanh; An không chọn màu vàng; An không chọn màu trắng; Bình không chọn màu trắng. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – đỏ, Bình – vàng, Chi – trắng, Dũng – xanh.
Bài 2: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. An chọn màu đỏ; Bình không chọn màu xanh; Bình không chọn màu vàng; Chi không chọn màu vàng. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – đỏ, Bình – trắng, Chi – xanh, Dũng – vàng.
Bài 3: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Bình chọn màu trắng; Chi không chọn màu đỏ; Chi không chọn màu xanh; Dũng không chọn màu đỏ. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – đỏ, Bình – trắng, Chi – vàng, Dũng – xanh.
Bài 4: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Chi chọn màu vàng; Dũng không chọn màu đỏ; Dũng không chọn màu xanh; An không chọn màu đỏ. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – xanh, Bình – đỏ, Chi – vàng, Dũng – trắng.
Bài 5: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Dũng chọn màu vàng; An không chọn màu đỏ; An không chọn màu trắng; Bình không chọn màu trắng. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – xanh, Bình – đỏ, Chi – trắng, Dũng – vàng.
Bài tập tự luyện
Bài 1: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. An chọn màu xanh; Bình không chọn màu đỏ; Bình không chọn màu trắng; Chi không chọn màu trắng. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – xanh, Bình – vàng, Chi – đỏ, Dũng – trắng.
Bài 2: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Bình chọn màu vàng; Chi không chọn màu đỏ; Chi không chọn màu xanh; Dũng không chọn màu xanh. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – xanh, Bình – vàng, Chi – trắng, Dũng – đỏ.
Bài 3: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Chi chọn màu đỏ; Dũng không chọn màu xanh; Dũng không chọn màu trắng; An không chọn màu trắng. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – xanh, Bình – trắng, Chi – đỏ, Dũng – vàng.
Bài 4: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Dũng chọn màu đỏ; An không chọn màu vàng; An không chọn màu trắng; Bình không chọn màu vàng. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – xanh, Bình – trắng, Chi – vàng, Dũng – đỏ.
Bài 5: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. An chọn màu vàng; Bình không chọn màu xanh; Bình không chọn màu trắng; Chi không chọn màu trắng. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – vàng, Bình – đỏ, Chi – xanh, Dũng – trắng.
Bài 6: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Bình chọn màu đỏ; Chi không chọn màu xanh; Chi không chọn màu vàng; Dũng không chọn màu vàng. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – vàng, Bình – đỏ, Chi – trắng, Dũng – xanh.
Bài 7: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Chi chọn màu đỏ; Dũng không chọn màu xanh; Dũng không chọn màu vàng; An không chọn màu xanh. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – vàng, Bình – xanh, Chi – đỏ, Dũng – trắng.
Bài 8: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Dũng chọn màu đỏ; An không chọn màu xanh; An không chọn màu trắng; Bình không chọn màu trắng. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – vàng, Bình – xanh, Chi – trắng, Dũng – đỏ.
Bài 9: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. An chọn màu vàng; Bình không chọn màu đỏ; Bình không chọn màu xanh; Chi không chọn màu xanh. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – vàng, Bình – trắng, Chi – đỏ, Dũng – xanh.
Bài 10: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Bình chọn màu trắng; Chi không chọn màu đỏ; Chi không chọn màu vàng; Dũng không chọn màu vàng. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – vàng, Bình – trắng, Chi – xanh, Dũng – đỏ.
Bài 11: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Chi chọn màu xanh; Dũng không chọn màu đỏ; Dũng không chọn màu trắng; An không chọn màu đỏ. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – trắng, Bình – đỏ, Chi – xanh, Dũng – vàng.
Bài 12: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Dũng chọn màu xanh; An không chọn màu đỏ; An không chọn màu vàng; Bình không chọn màu vàng. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – trắng, Bình – đỏ, Chi – vàng, Dũng – xanh.
Bài 13: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. An chọn màu trắng; Bình không chọn màu đỏ; Bình không chọn màu vàng; Chi không chọn màu vàng. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – trắng, Bình – xanh, Chi – đỏ, Dũng – vàng.
Bài 14: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Bình chọn màu xanh; Chi không chọn màu đỏ; Chi không chọn màu trắng; Dũng không chọn màu trắng. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – trắng, Bình – xanh, Chi – vàng, Dũng – đỏ.
Bài 15: Bốn bạn An, Bình, Chi, Dũng chọn bốn màu đỏ, xanh, vàng, trắng khác nhau. Chi chọn màu đỏ; Dũng không chọn màu vàng; Dũng không chọn màu trắng; An không chọn màu vàng. Xác định màu của mỗi bạn.
Lời giải
Lập bảng bốn bạn × bốn màu và loại dần theo từng điều kiện. Cách duy nhất còn lại: An – trắng, Bình – vàng, Chi – đỏ, Dũng – xanh.
Ghi nhớ
- Chuyển từng dữ kiện thành điều chắc chắn hoặc điều bị loại; không đoán theo cảm giác.
- Ưu tiên dữ kiện mạnh: dữ kiện xác định trực tiếp một vị trí hoặc loại bỏ nhiều khả năng.
- Có thể dùng bảng, sơ đồ, danh sách trường hợp để theo dõi suy luận.