Bài 75 Tỉ số, tỉ lệ và phần trăm Nâng cao

Bài toán thay đổi tỉ số

Chuyên đề nâng cao bài toán thay đổi tỉ số với phương pháp chọn lọc, 20 bài toán phân loại và lời giải đầy đủ từng bước dành cho học sinh ôn thi vào lớp 6 CLC.

1
Học xong bài này

Mục tiêu bài học

  • Nhận biết và xử lí các biến đổi nâng cao của dạng Bài toán thay đổi tỉ số.
  • Biết phân tích dữ kiện ẩn, lựa chọn phương pháp ngắn gọn và kiểm tra kết quả.
  • Trình bày lời giải đầy đủ từng bước theo ngôn ngữ Toán tiểu học, không dùng kiến thức thuần THCS.
2
Ghi nhớ kiến thức nền

Kiến thức cần nhớ

Phạm vi: Bài học chỉ tập trung vào câu hỏi nâng cao, dữ kiện ẩn, bài toán ngược và bài toán có nhiều điều kiện. Các thao tác cơ bản được coi là kiến thức nền.
  • Tỉ số phải so sánh hai đại lượng cùng loại và cùng đơn vị.
  • Bài tổng–tỉ và hiệu–tỉ nên biểu diễn bằng số phần bằng nhau.
  • Phần trăm luôn gắn với một đại lượng làm gốc; khi gốc thay đổi phải tính lại.
  • Trọng tâm là nhận đúng dữ kiện đặc trưng của dạng “Bài toán thay đổi tỉ số” và chọn phép tính phù hợp.
  • Nên trình bày theo thứ tự: tóm tắt, lập luận, phép tính, kết luận.
3
Quan sát cách làm

Ví dụ minh họa

Phương pháp chung

  1. Đọc kĩ đề, gạch dưới dữ kiện và xác định chính xác yêu cầu cuối cùng.
  2. Ta xác định đại lượng được coi là toàn bộ, đại lượng đem so sánh và mối quan hệ tỉ lệ giữa chúng. Đây là bước quyết định chọn đúng phép tính.
  3. Trình bày từng kết quả trung gian, giải thích ý nghĩa của phép tính và kiểm tra lại kết luận.

Ví dụ 1: Một nhóm có 22 bạn nam và 32 bạn nữ. Sau khi thêm 7 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 5:3?

Hướng dẫn giải chi tiết:

Phân tích đề: Ta xác định đại lượng được coi là toàn bộ, đại lượng đem so sánh và mối quan hệ tỉ lệ giữa chúng. Đây là bước quyết định chọn đúng phép tính.

Bước 1: Số bạn nữ mới là 32+7=39. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Vì sao làm như vậy: Việc xác định đúng “toàn bộ” giúp tránh nhầm giữa tìm một số phần trăm của một số và tìm số ban đầu.

Bước 2: Theo tỉ số 5:3, số bạn nam cần có là 39×5:3=65. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Vì sao làm như vậy: Ta dùng tỉ số hoặc sơ đồ phần bằng nhau để tìm đại lượng chưa biết, rồi mới chuyển sang phần trăm nếu đề yêu cầu.

Ý nghĩa của kết quả: Kết quả phần trăm phải gắn với đại lượng gốc và được diễn giải bằng câu trả lời cụ thể.

Kết luận: Cần thêm 65−22=43 bạn nam.

Kiểm tra: Kiểm tra xem phần trăm tăng, giảm có làm kết quả lớn hơn hay nhỏ hơn đại lượng ban đầu như đề mô tả.

Ví dụ 2: Một nhóm có 21 bạn nam và 28 bạn nữ. Sau khi thêm 10 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 2:2?

Hướng dẫn giải chi tiết:

Phân tích đề: Ta xác định đại lượng được coi là toàn bộ, đại lượng đem so sánh và mối quan hệ tỉ lệ giữa chúng. Đây là bước quyết định chọn đúng phép tính.

Bước 1: Số bạn nữ mới là 28+10=38. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Vì sao làm như vậy: Việc xác định đúng “toàn bộ” giúp tránh nhầm giữa tìm một số phần trăm của một số và tìm số ban đầu.

Bước 2: Theo tỉ số 2:2, số bạn nam cần có là 38×2:2=38. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Vì sao làm như vậy: Ta dùng tỉ số hoặc sơ đồ phần bằng nhau để tìm đại lượng chưa biết, rồi mới chuyển sang phần trăm nếu đề yêu cầu.

Ý nghĩa của kết quả: Kết quả phần trăm phải gắn với đại lượng gốc và được diễn giải bằng câu trả lời cụ thể.

Kết luận: Cần thêm 38−21=17 bạn nam.

Kiểm tra: Kiểm tra xem phần trăm tăng, giảm có làm kết quả lớn hơn hay nhỏ hơn đại lượng ban đầu như đề mô tả.

Ví dụ 3: Một nhóm có 48 bạn nam và 24 bạn nữ. Sau khi thêm 6 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 5:3?

Hướng dẫn giải chi tiết:

Phân tích đề: Ta xác định đại lượng được coi là toàn bộ, đại lượng đem so sánh và mối quan hệ tỉ lệ giữa chúng. Đây là bước quyết định chọn đúng phép tính.

Bước 1: Số bạn nữ mới là 24+6=30. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Vì sao làm như vậy: Việc xác định đúng “toàn bộ” giúp tránh nhầm giữa tìm một số phần trăm của một số và tìm số ban đầu.

Bước 2: Theo tỉ số 5:3, số bạn nam cần có là 30×5:3=50. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Vì sao làm như vậy: Ta dùng tỉ số hoặc sơ đồ phần bằng nhau để tìm đại lượng chưa biết, rồi mới chuyển sang phần trăm nếu đề yêu cầu.

Ý nghĩa của kết quả: Kết quả phần trăm phải gắn với đại lượng gốc và được diễn giải bằng câu trả lời cụ thể.

Kết luận: Cần thêm 50−48=2 bạn nam.

Kiểm tra: Kiểm tra xem phần trăm tăng, giảm có làm kết quả lớn hơn hay nhỏ hơn đại lượng ban đầu như đề mô tả.

4
Làm theo kiến thức vừa học

Bài tập áp dụng

Gồm 5 bài tập nâng cao. Em hãy tự trình bày bài giải đầy đủ vào vở trước khi mở lời giải.

Bài 1: Một nhóm có 20 bạn nam và 33 bạn nữ. Sau khi thêm 6 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:3?

Bài 2: Một nhóm có 38 bạn nam và 53 bạn nữ. Sau khi thêm 5 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:2?

Bài 3: Một nhóm có 57 bạn nam và 23 bạn nữ. Sau khi thêm 14 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:2?

Bài 4: Một nhóm có 22 bạn nam và 31 bạn nữ. Sau khi thêm 15 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 2:4?

Bài 5: Một nhóm có 32 bạn nam và 41 bạn nữ. Sau khi thêm 14 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:5?

Xem lời giải

Bài 1: Một nhóm có 20 bạn nam và 33 bạn nữ. Sau khi thêm 6 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:3?

Lời giải:

Trước hết, ta chỉ rõ đại lượng gốc là 100%, xác định phần đã biết và dùng quan hệ tỉ lệ để tìm phần còn lại.

Số bạn nữ mới là 33+6=39.

Từ tỉ số giữa các đại lượng, ta tìm được giá trị của một phần hoặc giá trị tương ứng với 1%.

Theo tỉ số 4:3, số bạn nam cần có là 39×4:3=52.

Dùng giá trị một phần để tính đại lượng cần tìm, sau đó kiểm tra chiều tăng hoặc giảm.

Từ các kết quả trên, ta trả lời đầy đủ yêu cầu của bài toán và ghi đáp số kèm đơn vị (nếu có).

Đáp số: Cần thêm 52−20=32 bạn nam.

Bài 2: Một nhóm có 38 bạn nam và 53 bạn nữ. Sau khi thêm 5 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:2?

Lời giải:

Trước hết, ta chỉ rõ đại lượng gốc là 100%, xác định phần đã biết và dùng quan hệ tỉ lệ để tìm phần còn lại.

Số bạn nữ mới là 53+5=58.

Từ tỉ số giữa các đại lượng, ta tìm được giá trị của một phần hoặc giá trị tương ứng với 1%.

Theo tỉ số 4:2, số bạn nam cần có là 58×4:2=116.

Dùng giá trị một phần để tính đại lượng cần tìm, sau đó kiểm tra chiều tăng hoặc giảm.

Từ các kết quả trên, ta trả lời đầy đủ yêu cầu của bài toán và ghi đáp số kèm đơn vị (nếu có).

Đáp số: Cần thêm 116−38=78 bạn nam.

Bài 3: Một nhóm có 57 bạn nam và 23 bạn nữ. Sau khi thêm 14 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:2?

Lời giải:

Trước hết, ta chỉ rõ đại lượng gốc là 100%, xác định phần đã biết và dùng quan hệ tỉ lệ để tìm phần còn lại.

Số bạn nữ mới là 23+14=37.

Từ tỉ số giữa các đại lượng, ta tìm được giá trị của một phần hoặc giá trị tương ứng với 1%.

Theo tỉ số 4:2, số bạn nam cần có là 37×4:2=74.

Dùng giá trị một phần để tính đại lượng cần tìm, sau đó kiểm tra chiều tăng hoặc giảm.

Từ các kết quả trên, ta trả lời đầy đủ yêu cầu của bài toán và ghi đáp số kèm đơn vị (nếu có).

Đáp số: Cần thêm 74−57=17 bạn nam.

Bài 4: Một nhóm có 22 bạn nam và 31 bạn nữ. Sau khi thêm 15 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 2:4?

Lời giải:

Trước hết, ta chỉ rõ đại lượng gốc là 100%, xác định phần đã biết và dùng quan hệ tỉ lệ để tìm phần còn lại.

Số bạn nữ mới là 31+15=46.

Từ tỉ số giữa các đại lượng, ta tìm được giá trị của một phần hoặc giá trị tương ứng với 1%.

Theo tỉ số 2:4, số bạn nam cần có là 46×2:4=23.

Dùng giá trị một phần để tính đại lượng cần tìm, sau đó kiểm tra chiều tăng hoặc giảm.

Từ các kết quả trên, ta trả lời đầy đủ yêu cầu của bài toán và ghi đáp số kèm đơn vị (nếu có).

Đáp số: Cần thêm 23−22=1 bạn nam.

Bài 5: Một nhóm có 32 bạn nam và 41 bạn nữ. Sau khi thêm 14 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:5?

Lời giải:

Trước hết, ta chỉ rõ đại lượng gốc là 100%, xác định phần đã biết và dùng quan hệ tỉ lệ để tìm phần còn lại.

Số bạn nữ mới là 41+14=55.

Từ tỉ số giữa các đại lượng, ta tìm được giá trị của một phần hoặc giá trị tương ứng với 1%.

Theo tỉ số 4:5, số bạn nam cần có là 55×4:5=44.

Dùng giá trị một phần để tính đại lượng cần tìm, sau đó kiểm tra chiều tăng hoặc giảm.

Từ các kết quả trên, ta trả lời đầy đủ yêu cầu của bài toán và ghi đáp số kèm đơn vị (nếu có).

Đáp số: Cần thêm 44−32=12 bạn nam.

5
Tự kiểm tra mức độ thành thạo

Bài tập tự luyện

Em hãy tự làm trước. Các bài tập đều ở mức nâng cao hoặc nâng cao CLC.

Bài 1: Một nhóm có 36 bạn nam và 47 bạn nữ. Sau khi thêm 4 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:4?

Bài 2: Một nhóm có 29 bạn nam và 38 bạn nữ. Sau khi thêm 8 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 2:2?

Bài 3: Một nhóm có 23 bạn nam và 43 bạn nữ. Sau khi thêm 12 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:5?

Bài 4: Một nhóm có 43 bạn nam và 40 bạn nữ. Sau khi thêm 11 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 3:3?

Bài 5: Một nhóm có 29 bạn nam và 52 bạn nữ. Sau khi thêm 6 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 2:4?

Bài 6: Một nhóm có 20 bạn nam và 45 bạn nữ. Sau khi thêm 11 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:2?

Bài 7: Một nhóm có 53 bạn nam và 57 bạn nữ. Sau khi thêm 11 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 3:2?

Bài 8: Một nhóm có 46 bạn nam và 24 bạn nữ. Sau khi thêm 12 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 5:2?

Bài 9: Một nhóm có 50 bạn nam và 51 bạn nữ. Sau khi thêm 3 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 5:2?

Bài 10: Một nhóm có 23 bạn nam và 34 bạn nữ. Sau khi thêm 12 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:4?

Bài 11: Một nhóm có 55 bạn nam và 39 bạn nữ. Sau khi thêm 11 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 3:2?

Bài 12: Một nhóm có 54 bạn nam và 60 bạn nữ. Sau khi thêm 9 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 2:2?

Xem lời giải bài tập tự luyện

Bài 1: Một nhóm có 36 bạn nam và 47 bạn nữ. Sau khi thêm 4 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:4?

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Số bạn nữ mới là 47+4=51. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Bước 2: Theo tỉ số 4:4, số bạn nam cần có là 51×4:4=51. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Đáp số: Cần thêm 51−36=15 bạn nam.

Kiểm tra: Cuối cùng, thay kết quả vào các điều kiện ban đầu hoặc thực hiện phép tính ngược. Nếu tất cả dữ kiện đều được thỏa mãn thì lời giải và đáp số là hợp lí.

Bài 2: Một nhóm có 29 bạn nam và 38 bạn nữ. Sau khi thêm 8 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 2:2?

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Số bạn nữ mới là 38+8=46. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Bước 2: Theo tỉ số 2:2, số bạn nam cần có là 46×2:2=46. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Đáp số: Cần thêm 46−29=17 bạn nam.

Kiểm tra: Cuối cùng, thay kết quả vào các điều kiện ban đầu hoặc thực hiện phép tính ngược. Nếu tất cả dữ kiện đều được thỏa mãn thì lời giải và đáp số là hợp lí.

Bài 3: Một nhóm có 23 bạn nam và 43 bạn nữ. Sau khi thêm 12 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:5?

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Số bạn nữ mới là 43+12=55. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Bước 2: Theo tỉ số 4:5, số bạn nam cần có là 55×4:5=44. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Đáp số: Cần thêm 44−23=21 bạn nam.

Kiểm tra: Cuối cùng, thay kết quả vào các điều kiện ban đầu hoặc thực hiện phép tính ngược. Nếu tất cả dữ kiện đều được thỏa mãn thì lời giải và đáp số là hợp lí.

Bài 4: Một nhóm có 43 bạn nam và 40 bạn nữ. Sau khi thêm 11 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 3:3?

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Số bạn nữ mới là 40+11=51. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Bước 2: Theo tỉ số 3:3, số bạn nam cần có là 51×3:3=51. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Đáp số: Cần thêm 51−43=8 bạn nam.

Kiểm tra: Cuối cùng, thay kết quả vào các điều kiện ban đầu hoặc thực hiện phép tính ngược. Nếu tất cả dữ kiện đều được thỏa mãn thì lời giải và đáp số là hợp lí.

Bài 5: Một nhóm có 29 bạn nam và 52 bạn nữ. Sau khi thêm 6 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 2:4?

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Số bạn nữ mới là 52+6=58. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Bước 2: Theo tỉ số 2:4, số bạn nam cần có là 58×2:4=29. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Đáp số: Cần thêm 29−29=0 bạn nam.

Kiểm tra: Cuối cùng, thay kết quả vào các điều kiện ban đầu hoặc thực hiện phép tính ngược. Nếu tất cả dữ kiện đều được thỏa mãn thì lời giải và đáp số là hợp lí.

Bài 6: Một nhóm có 20 bạn nam và 45 bạn nữ. Sau khi thêm 11 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:2?

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Số bạn nữ mới là 45+11=56. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Bước 2: Theo tỉ số 4:2, số bạn nam cần có là 56×4:2=112. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Đáp số: Cần thêm 112−20=92 bạn nam.

Kiểm tra: Cuối cùng, thay kết quả vào các điều kiện ban đầu hoặc thực hiện phép tính ngược. Nếu tất cả dữ kiện đều được thỏa mãn thì lời giải và đáp số là hợp lí.

Bài 7: Một nhóm có 53 bạn nam và 57 bạn nữ. Sau khi thêm 11 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 3:2?

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Số bạn nữ mới là 57+11=68. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Bước 2: Theo tỉ số 3:2, số bạn nam cần có là 68×3:2=102. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Đáp số: Cần thêm 102−53=49 bạn nam.

Kiểm tra: Cuối cùng, thay kết quả vào các điều kiện ban đầu hoặc thực hiện phép tính ngược. Nếu tất cả dữ kiện đều được thỏa mãn thì lời giải và đáp số là hợp lí.

Bài 8: Một nhóm có 46 bạn nam và 24 bạn nữ. Sau khi thêm 12 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 5:2?

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Số bạn nữ mới là 24+12=36. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Bước 2: Theo tỉ số 5:2, số bạn nam cần có là 36×5:2=90. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Đáp số: Cần thêm 90−46=44 bạn nam.

Kiểm tra: Cuối cùng, thay kết quả vào các điều kiện ban đầu hoặc thực hiện phép tính ngược. Nếu tất cả dữ kiện đều được thỏa mãn thì lời giải và đáp số là hợp lí.

Bài 9: Một nhóm có 50 bạn nam và 51 bạn nữ. Sau khi thêm 3 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 5:2?

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Số bạn nữ mới là 51+3=54. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Bước 2: Theo tỉ số 5:2, số bạn nam cần có là 54×5:2=135. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Đáp số: Cần thêm 135−50=85 bạn nam.

Kiểm tra: Cuối cùng, thay kết quả vào các điều kiện ban đầu hoặc thực hiện phép tính ngược. Nếu tất cả dữ kiện đều được thỏa mãn thì lời giải và đáp số là hợp lí.

Bài 10: Một nhóm có 23 bạn nam và 34 bạn nữ. Sau khi thêm 12 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 4:4?

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Số bạn nữ mới là 34+12=46. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Bước 2: Theo tỉ số 4:4, số bạn nam cần có là 46×4:4=46. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Đáp số: Cần thêm 46−23=23 bạn nam.

Kiểm tra: Cuối cùng, thay kết quả vào các điều kiện ban đầu hoặc thực hiện phép tính ngược. Nếu tất cả dữ kiện đều được thỏa mãn thì lời giải và đáp số là hợp lí.

Bài 11: Một nhóm có 55 bạn nam và 39 bạn nữ. Sau khi thêm 11 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 3:2?

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Số bạn nữ mới là 39+11=50. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Bước 2: Theo tỉ số 3:2, số bạn nam cần có là 50×3:2=75. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Đáp số: Cần thêm 75−55=20 bạn nam.

Kiểm tra: Cuối cùng, thay kết quả vào các điều kiện ban đầu hoặc thực hiện phép tính ngược. Nếu tất cả dữ kiện đều được thỏa mãn thì lời giải và đáp số là hợp lí.

Bài 12: Một nhóm có 54 bạn nam và 60 bạn nữ. Sau khi thêm 9 bạn nữ, cần thêm bao nhiêu bạn nam để tỉ số nam : nữ bằng 2:2?

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Số bạn nữ mới là 60+9=69. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Bước 2: Theo tỉ số 2:2, số bạn nam cần có là 69×2:2=69. Ta biểu diễn các đại lượng bằng những phần bằng nhau. Sau khi tìm tổng hoặc hiệu số phần, tính giá trị một phần rồi nhân với số phần của từng đại lượng; kết quả cần được kiểm tra lại bằng tổng hoặc hiệu đã cho.

Đáp số: Cần thêm 69−54=15 bạn nam.

Kiểm tra: Cuối cùng, thay kết quả vào các điều kiện ban đầu hoặc thực hiện phép tính ngược. Nếu tất cả dữ kiện đều được thỏa mãn thì lời giải và đáp số là hợp lí.

6
Tổng kết bài học

Ghi nhớ và tự kiểm tra

  • Trọng tâm của bài là nhận ra cấu trúc ẩn trong dạng Bài toán thay đổi tỉ số.
  • Không làm theo phép tính máy móc; cần giải thích vì sao chọn cách làm.
  • Mọi đáp số phải được kiểm tra lại với toàn bộ dữ kiện của đề.

Câu hỏi tự kiểm tra

  • Em có tách được từng điều kiện và xác định thứ tự xử lí không?
  • Em có trình bày đủ các kết quả trung gian không?
  • Em có kiểm tra lại đáp số bằng điều kiện ban đầu hoặc một cách khác không?