Bài toán tỉ lệ nghịch ở mức tiểu học
Chuyên đề nâng cao bài toán tỉ lệ nghịch ở mức tiểu học với phương pháp chọn lọc, 20 bài toán phân loại và lời giải đầy đủ từng bước dành cho học sinh ôn thi vào lớp 6 CLC.
Mục tiêu bài học
- Nhận biết và xử lí các biến đổi nâng cao của dạng Bài toán tỉ lệ nghịch ở mức tiểu học.
- Biết phân tích dữ kiện ẩn, lựa chọn phương pháp ngắn gọn và kiểm tra kết quả.
- Trình bày lời giải đầy đủ từng bước theo ngôn ngữ Toán tiểu học, không dùng kiến thức thuần THCS.
Kiến thức cần nhớ
- Tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng giúp nhìn rõ quan hệ giữa các đại lượng.
- Mỗi kết quả trung gian phải trả lời một câu hỏi cụ thể của bài toán.
- Sau khi tìm được đáp số, thay ngược vào dữ kiện để kiểm tra.
- Khi tổng khối lượng công việc không đổi, số người×thời gian là hằng số.
Ví dụ minh họa
Phương pháp chung
- Đọc kĩ đề, gạch dưới dữ kiện và xác định chính xác yêu cầu cuối cùng.
- Ta tóm tắt các đại lượng và quan hệ giữa chúng bằng lời hoặc sơ đồ đoạn thẳng. Cần xác định rõ tổng, hiệu, tỉ số hay giá trị trung bình mà đề cung cấp.
- Trình bày từng kết quả trung gian, giải thích ý nghĩa của phép tính và kiểm tra lại kết luận.
Ví dụ 1: 15 người làm xong một công việc trong 8 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 20 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 3 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Hướng dẫn giải chi tiết:
Phân tích đề: Ta tóm tắt các đại lượng và quan hệ giữa chúng bằng lời hoặc sơ đồ đoạn thẳng. Cần xác định rõ tổng, hiệu, tỉ số hay giá trị trung bình mà đề cung cấp.
Bước 1: Tổng khối lượng công việc tương ứng 15×8=120 công-ngày. Phép nhân được dùng khi một lượng bằng nhau được lặp lại nhiều lần. Ta ghi rõ mỗi thừa số biểu thị đại lượng nào và kiểm tra đơn vị của tích.
Vì sao làm như vậy: Sơ đồ hoặc bảng tóm tắt làm lộ ra phần bằng nhau và phần chênh lệch, giúp chọn phép tính đúng.
Bước 2: Với 20 người, thời gian là 120:20=6 ngày. Phép chia dùng để tìm giá trị của một phần, một đơn vị hoặc số lần chứa nhau. Cần nêu rõ ý nghĩa của thương và đơn vị của kết quả trước khi dùng ở phép tính tiếp theo.
Vì sao làm như vậy: Ta tìm đại lượng trung gian trước, rồi dùng nó để tính đại lượng đề hỏi; mỗi kết quả đều cần được gọi tên rõ ràng.
Ý nghĩa của kết quả: Câu trả lời cuối phải đúng với đối tượng và thời điểm được hỏi trong đề.
Kết luận: Sau 3 ngày đã làm (dfrac{1}{2}) công việc, còn (dfrac{1}{2}).
Kiểm tra: Dùng các kết quả tìm được để lập lại tổng, hiệu, tỉ số hoặc trung bình đã cho.
Ví dụ 2: 12 người làm xong một công việc trong 30 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 15 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 12 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Hướng dẫn giải chi tiết:
Phân tích đề: Ta tóm tắt các đại lượng và quan hệ giữa chúng bằng lời hoặc sơ đồ đoạn thẳng. Cần xác định rõ tổng, hiệu, tỉ số hay giá trị trung bình mà đề cung cấp.
Bước 1: Tổng khối lượng công việc tương ứng 12×30=360 công-ngày. Phép nhân được dùng khi một lượng bằng nhau được lặp lại nhiều lần. Ta ghi rõ mỗi thừa số biểu thị đại lượng nào và kiểm tra đơn vị của tích.
Vì sao làm như vậy: Sơ đồ hoặc bảng tóm tắt làm lộ ra phần bằng nhau và phần chênh lệch, giúp chọn phép tính đúng.
Bước 2: Với 15 người, thời gian là 360:15=24 ngày. Phép chia dùng để tìm giá trị của một phần, một đơn vị hoặc số lần chứa nhau. Cần nêu rõ ý nghĩa của thương và đơn vị của kết quả trước khi dùng ở phép tính tiếp theo.
Vì sao làm như vậy: Ta tìm đại lượng trung gian trước, rồi dùng nó để tính đại lượng đề hỏi; mỗi kết quả đều cần được gọi tên rõ ràng.
Ý nghĩa của kết quả: Câu trả lời cuối phải đúng với đối tượng và thời điểm được hỏi trong đề.
Kết luận: Sau 12 ngày đã làm (dfrac{1}{2}) công việc, còn (dfrac{1}{2}).
Kiểm tra: Dùng các kết quả tìm được để lập lại tổng, hiệu, tỉ số hoặc trung bình đã cho.
Ví dụ 3: 15 người làm xong một công việc trong 18 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 18 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 7 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Hướng dẫn giải chi tiết:
Phân tích đề: Ta tóm tắt các đại lượng và quan hệ giữa chúng bằng lời hoặc sơ đồ đoạn thẳng. Cần xác định rõ tổng, hiệu, tỉ số hay giá trị trung bình mà đề cung cấp.
Bước 1: Tổng khối lượng công việc tương ứng 15×18=270 công-ngày. Phép nhân được dùng khi một lượng bằng nhau được lặp lại nhiều lần. Ta ghi rõ mỗi thừa số biểu thị đại lượng nào và kiểm tra đơn vị của tích.
Vì sao làm như vậy: Sơ đồ hoặc bảng tóm tắt làm lộ ra phần bằng nhau và phần chênh lệch, giúp chọn phép tính đúng.
Bước 2: Với 18 người, thời gian là 270:18=15 ngày. Phép chia dùng để tìm giá trị của một phần, một đơn vị hoặc số lần chứa nhau. Cần nêu rõ ý nghĩa của thương và đơn vị của kết quả trước khi dùng ở phép tính tiếp theo.
Vì sao làm như vậy: Ta tìm đại lượng trung gian trước, rồi dùng nó để tính đại lượng đề hỏi; mỗi kết quả đều cần được gọi tên rõ ràng.
Ý nghĩa của kết quả: Câu trả lời cuối phải đúng với đối tượng và thời điểm được hỏi trong đề.
Kết luận: Sau 7 ngày đã làm (dfrac{7}{15}) công việc, còn (dfrac{8}{15}).
Kiểm tra: Dùng các kết quả tìm được để lập lại tổng, hiệu, tỉ số hoặc trung bình đã cho.
Bài tập áp dụng
Bài 1: 12 người làm xong một công việc trong 25 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 20 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 7 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Bài 2: 10 người làm xong một công việc trong 24 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 15 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 8 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Bài 3: 7 người làm xong một công việc trong 30 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 15 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 7 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Bài 4: 10 người làm xong một công việc trong 26 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 13 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 10 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Bài 5: 8 người làm xong một công việc trong 12 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 12 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 4 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Xem lời giải
Bài 1: 12 người làm xong một công việc trong 25 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 20 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 7 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải:
Trước hết, ta tóm tắt quan hệ giữa các đại lượng, tìm đại lượng trung gian cần thiết rồi mới trả lời câu hỏi chính.
Tổng khối lượng công việc tương ứng 12×25=300 công-ngày.
Phép tính này giải quyết quan hệ đầu tiên của bài và tạo ra dữ kiện còn thiếu cho bước tính tiếp theo.
Với 20 người, thời gian là 300:20=15 ngày.
Dùng kết quả trung gian để tìm đại lượng đề hỏi, ghi rõ đơn vị và đối tượng trong từng câu lời giải.
Từ các kết quả trên, ta trả lời đầy đủ yêu cầu của bài toán và ghi đáp số kèm đơn vị (nếu có).
Đáp số: Sau 7 ngày đã làm (dfrac{7}{15}) công việc, còn (dfrac{8}{15}).
Bài 2: 10 người làm xong một công việc trong 24 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 15 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 8 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải:
Trước hết, ta tóm tắt quan hệ giữa các đại lượng, tìm đại lượng trung gian cần thiết rồi mới trả lời câu hỏi chính.
Tổng khối lượng công việc tương ứng 10×24=240 công-ngày.
Phép tính này giải quyết quan hệ đầu tiên của bài và tạo ra dữ kiện còn thiếu cho bước tính tiếp theo.
Với 15 người, thời gian là 240:15=16 ngày.
Dùng kết quả trung gian để tìm đại lượng đề hỏi, ghi rõ đơn vị và đối tượng trong từng câu lời giải.
Từ các kết quả trên, ta trả lời đầy đủ yêu cầu của bài toán và ghi đáp số kèm đơn vị (nếu có).
Đáp số: Sau 8 ngày đã làm (dfrac{1}{2}) công việc, còn (dfrac{1}{2}).
Bài 3: 7 người làm xong một công việc trong 30 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 15 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 7 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải:
Trước hết, ta tóm tắt quan hệ giữa các đại lượng, tìm đại lượng trung gian cần thiết rồi mới trả lời câu hỏi chính.
Tổng khối lượng công việc tương ứng 7×30=210 công-ngày.
Phép tính này giải quyết quan hệ đầu tiên của bài và tạo ra dữ kiện còn thiếu cho bước tính tiếp theo.
Với 15 người, thời gian là 210:15=14 ngày.
Dùng kết quả trung gian để tìm đại lượng đề hỏi, ghi rõ đơn vị và đối tượng trong từng câu lời giải.
Từ các kết quả trên, ta trả lời đầy đủ yêu cầu của bài toán và ghi đáp số kèm đơn vị (nếu có).
Đáp số: Sau 7 ngày đã làm (dfrac{1}{2}) công việc, còn (dfrac{1}{2}).
Bài 4: 10 người làm xong một công việc trong 26 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 13 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 10 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải:
Trước hết, ta tóm tắt quan hệ giữa các đại lượng, tìm đại lượng trung gian cần thiết rồi mới trả lời câu hỏi chính.
Tổng khối lượng công việc tương ứng 10×26=260 công-ngày.
Phép tính này giải quyết quan hệ đầu tiên của bài và tạo ra dữ kiện còn thiếu cho bước tính tiếp theo.
Với 13 người, thời gian là 260:13=20 ngày.
Dùng kết quả trung gian để tìm đại lượng đề hỏi, ghi rõ đơn vị và đối tượng trong từng câu lời giải.
Từ các kết quả trên, ta trả lời đầy đủ yêu cầu của bài toán và ghi đáp số kèm đơn vị (nếu có).
Đáp số: Sau 10 ngày đã làm (dfrac{1}{2}) công việc, còn (dfrac{1}{2}).
Bài 5: 8 người làm xong một công việc trong 12 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 12 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 4 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải:
Trước hết, ta tóm tắt quan hệ giữa các đại lượng, tìm đại lượng trung gian cần thiết rồi mới trả lời câu hỏi chính.
Tổng khối lượng công việc tương ứng 8×12=96 công-ngày.
Phép tính này giải quyết quan hệ đầu tiên của bài và tạo ra dữ kiện còn thiếu cho bước tính tiếp theo.
Với 12 người, thời gian là 96:12=8 ngày.
Dùng kết quả trung gian để tìm đại lượng đề hỏi, ghi rõ đơn vị và đối tượng trong từng câu lời giải.
Từ các kết quả trên, ta trả lời đầy đủ yêu cầu của bài toán và ghi đáp số kèm đơn vị (nếu có).
Đáp số: Sau 4 ngày đã làm (dfrac{1}{2}) công việc, còn (dfrac{1}{2}).
Bài tập tự luyện
Bài 1: 14 người làm xong một công việc trong 18 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 18 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 7 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Bài 2: 9 người làm xong một công việc trong 14 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 18 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 3 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Bài 3: 13 người làm xong một công việc trong 21 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 21 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 6 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Bài 4: 15 người làm xong một công việc trong 25 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 25 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 7 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Bài 5: 10 người làm xong một công việc trong 12 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 20 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 3 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Bài 6: 9 người làm xong một công việc trong 17 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 17 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 4 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Bài 7: 15 người làm xong một công việc trong 10 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 25 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 3 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Bài 8: 9 người làm xong một công việc trong 16 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 18 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 4 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Bài 9: 7 người làm xong một công việc trong 20 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 10 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 7 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Bài 10: 14 người làm xong một công việc trong 17 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 17 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 7 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Bài 11: 6 người làm xong một công việc trong 28 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 14 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 6 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Bài 12: 12 người làm xong một công việc trong 28 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 16 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 10 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Xem lời giải bài tập tự luyện
Bài 1: 14 người làm xong một công việc trong 18 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 18 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 7 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải chi tiết:
Bước 1: Tổng khối lượng công việc tương ứng 14×18=252 công-ngày. Phép nhân được dùng khi một lượng bằng nhau được lặp lại nhiều lần. Ta ghi rõ mỗi thừa số biểu thị đại lượng nào và kiểm tra đơn vị của tích.
Bước 2: Với 18 người, thời gian là 252:18=14 ngày. Phép chia dùng để tìm giá trị của một phần, một đơn vị hoặc số lần chứa nhau. Cần nêu rõ ý nghĩa của thương và đơn vị của kết quả trước khi dùng ở phép tính tiếp theo.
Đáp số: Sau 7 ngày đã làm (dfrac{1}{2}) công việc, còn (dfrac{1}{2}).
Kiểm tra: Kiểm tra lại các kích thước đã dùng, công thức và đơn vị đo. Kết quả diện tích phải mang đơn vị vuông, thể tích mang đơn vị khối và phải phù hợp với kích thước của hình.
Bài 2: 9 người làm xong một công việc trong 14 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 18 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 3 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải chi tiết:
Bước 1: Tổng khối lượng công việc tương ứng 9×14=126 công-ngày. Phép nhân được dùng khi một lượng bằng nhau được lặp lại nhiều lần. Ta ghi rõ mỗi thừa số biểu thị đại lượng nào và kiểm tra đơn vị của tích.
Bước 2: Với 18 người, thời gian là 126:18=7 ngày. Phép chia dùng để tìm giá trị của một phần, một đơn vị hoặc số lần chứa nhau. Cần nêu rõ ý nghĩa của thương và đơn vị của kết quả trước khi dùng ở phép tính tiếp theo.
Đáp số: Sau 3 ngày đã làm (dfrac{3}{7}) công việc, còn (dfrac{4}{7}).
Kiểm tra: Kiểm tra lại các kích thước đã dùng, công thức và đơn vị đo. Kết quả diện tích phải mang đơn vị vuông, thể tích mang đơn vị khối và phải phù hợp với kích thước của hình.
Bài 3: 13 người làm xong một công việc trong 21 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 21 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 6 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải chi tiết:
Bước 1: Tổng khối lượng công việc tương ứng 13×21=273 công-ngày. Phép nhân được dùng khi một lượng bằng nhau được lặp lại nhiều lần. Ta ghi rõ mỗi thừa số biểu thị đại lượng nào và kiểm tra đơn vị của tích.
Bước 2: Với 21 người, thời gian là 273:21=13 ngày. Phép chia dùng để tìm giá trị của một phần, một đơn vị hoặc số lần chứa nhau. Cần nêu rõ ý nghĩa của thương và đơn vị của kết quả trước khi dùng ở phép tính tiếp theo.
Đáp số: Sau 6 ngày đã làm (dfrac{6}{13}) công việc, còn (dfrac{7}{13}).
Kiểm tra: Kiểm tra lại các kích thước đã dùng, công thức và đơn vị đo. Kết quả diện tích phải mang đơn vị vuông, thể tích mang đơn vị khối và phải phù hợp với kích thước của hình.
Bài 4: 15 người làm xong một công việc trong 25 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 25 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 7 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải chi tiết:
Bước 1: Tổng khối lượng công việc tương ứng 15×25=375 công-ngày. Phép nhân được dùng khi một lượng bằng nhau được lặp lại nhiều lần. Ta ghi rõ mỗi thừa số biểu thị đại lượng nào và kiểm tra đơn vị của tích.
Bước 2: Với 25 người, thời gian là 375:25=15 ngày. Phép chia dùng để tìm giá trị của một phần, một đơn vị hoặc số lần chứa nhau. Cần nêu rõ ý nghĩa của thương và đơn vị của kết quả trước khi dùng ở phép tính tiếp theo.
Đáp số: Sau 7 ngày đã làm (dfrac{7}{15}) công việc, còn (dfrac{8}{15}).
Kiểm tra: Kiểm tra lại các kích thước đã dùng, công thức và đơn vị đo. Kết quả diện tích phải mang đơn vị vuông, thể tích mang đơn vị khối và phải phù hợp với kích thước của hình.
Bài 5: 10 người làm xong một công việc trong 12 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 20 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 3 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải chi tiết:
Bước 1: Tổng khối lượng công việc tương ứng 10×12=120 công-ngày. Phép nhân được dùng khi một lượng bằng nhau được lặp lại nhiều lần. Ta ghi rõ mỗi thừa số biểu thị đại lượng nào và kiểm tra đơn vị của tích.
Bước 2: Với 20 người, thời gian là 120:20=6 ngày. Phép chia dùng để tìm giá trị của một phần, một đơn vị hoặc số lần chứa nhau. Cần nêu rõ ý nghĩa của thương và đơn vị của kết quả trước khi dùng ở phép tính tiếp theo.
Đáp số: Sau 3 ngày đã làm (dfrac{1}{2}) công việc, còn (dfrac{1}{2}).
Kiểm tra: Kiểm tra lại các kích thước đã dùng, công thức và đơn vị đo. Kết quả diện tích phải mang đơn vị vuông, thể tích mang đơn vị khối và phải phù hợp với kích thước của hình.
Bài 6: 9 người làm xong một công việc trong 17 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 17 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 4 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải chi tiết:
Bước 1: Tổng khối lượng công việc tương ứng 9×17=153 công-ngày. Phép nhân được dùng khi một lượng bằng nhau được lặp lại nhiều lần. Ta ghi rõ mỗi thừa số biểu thị đại lượng nào và kiểm tra đơn vị của tích.
Bước 2: Với 17 người, thời gian là 153:17=9 ngày. Phép chia dùng để tìm giá trị của một phần, một đơn vị hoặc số lần chứa nhau. Cần nêu rõ ý nghĩa của thương và đơn vị của kết quả trước khi dùng ở phép tính tiếp theo.
Đáp số: Sau 4 ngày đã làm (dfrac{4}{9}) công việc, còn (dfrac{5}{9}).
Kiểm tra: Kiểm tra lại các kích thước đã dùng, công thức và đơn vị đo. Kết quả diện tích phải mang đơn vị vuông, thể tích mang đơn vị khối và phải phù hợp với kích thước của hình.
Bài 7: 15 người làm xong một công việc trong 10 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 25 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 3 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải chi tiết:
Bước 1: Tổng khối lượng công việc tương ứng 15×10=150 công-ngày. Phép nhân được dùng khi một lượng bằng nhau được lặp lại nhiều lần. Ta ghi rõ mỗi thừa số biểu thị đại lượng nào và kiểm tra đơn vị của tích.
Bước 2: Với 25 người, thời gian là 150:25=6 ngày. Phép chia dùng để tìm giá trị của một phần, một đơn vị hoặc số lần chứa nhau. Cần nêu rõ ý nghĩa của thương và đơn vị của kết quả trước khi dùng ở phép tính tiếp theo.
Đáp số: Sau 3 ngày đã làm (dfrac{1}{2}) công việc, còn (dfrac{1}{2}).
Kiểm tra: Kiểm tra lại các kích thước đã dùng, công thức và đơn vị đo. Kết quả diện tích phải mang đơn vị vuông, thể tích mang đơn vị khối và phải phù hợp với kích thước của hình.
Bài 8: 9 người làm xong một công việc trong 16 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 18 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 4 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải chi tiết:
Bước 1: Tổng khối lượng công việc tương ứng 9×16=144 công-ngày. Phép nhân được dùng khi một lượng bằng nhau được lặp lại nhiều lần. Ta ghi rõ mỗi thừa số biểu thị đại lượng nào và kiểm tra đơn vị của tích.
Bước 2: Với 18 người, thời gian là 144:18=8 ngày. Phép chia dùng để tìm giá trị của một phần, một đơn vị hoặc số lần chứa nhau. Cần nêu rõ ý nghĩa của thương và đơn vị của kết quả trước khi dùng ở phép tính tiếp theo.
Đáp số: Sau 4 ngày đã làm (dfrac{1}{2}) công việc, còn (dfrac{1}{2}).
Kiểm tra: Kiểm tra lại các kích thước đã dùng, công thức và đơn vị đo. Kết quả diện tích phải mang đơn vị vuông, thể tích mang đơn vị khối và phải phù hợp với kích thước của hình.
Bài 9: 7 người làm xong một công việc trong 20 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 10 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 7 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải chi tiết:
Bước 1: Tổng khối lượng công việc tương ứng 7×20=140 công-ngày. Phép nhân được dùng khi một lượng bằng nhau được lặp lại nhiều lần. Ta ghi rõ mỗi thừa số biểu thị đại lượng nào và kiểm tra đơn vị của tích.
Bước 2: Với 10 người, thời gian là 140:10=14 ngày. Phép chia dùng để tìm giá trị của một phần, một đơn vị hoặc số lần chứa nhau. Cần nêu rõ ý nghĩa của thương và đơn vị của kết quả trước khi dùng ở phép tính tiếp theo.
Đáp số: Sau 7 ngày đã làm (dfrac{1}{2}) công việc, còn (dfrac{1}{2}).
Kiểm tra: Kiểm tra lại các kích thước đã dùng, công thức và đơn vị đo. Kết quả diện tích phải mang đơn vị vuông, thể tích mang đơn vị khối và phải phù hợp với kích thước của hình.
Bài 10: 14 người làm xong một công việc trong 17 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 17 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 7 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải chi tiết:
Bước 1: Tổng khối lượng công việc tương ứng 14×17=238 công-ngày. Phép nhân được dùng khi một lượng bằng nhau được lặp lại nhiều lần. Ta ghi rõ mỗi thừa số biểu thị đại lượng nào và kiểm tra đơn vị của tích.
Bước 2: Với 17 người, thời gian là 238:17=14 ngày. Phép chia dùng để tìm giá trị của một phần, một đơn vị hoặc số lần chứa nhau. Cần nêu rõ ý nghĩa của thương và đơn vị của kết quả trước khi dùng ở phép tính tiếp theo.
Đáp số: Sau 7 ngày đã làm (dfrac{1}{2}) công việc, còn (dfrac{1}{2}).
Kiểm tra: Kiểm tra lại các kích thước đã dùng, công thức và đơn vị đo. Kết quả diện tích phải mang đơn vị vuông, thể tích mang đơn vị khối và phải phù hợp với kích thước của hình.
Bài 11: 6 người làm xong một công việc trong 28 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 14 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 6 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải chi tiết:
Bước 1: Tổng khối lượng công việc tương ứng 6×28=168 công-ngày. Phép nhân được dùng khi một lượng bằng nhau được lặp lại nhiều lần. Ta ghi rõ mỗi thừa số biểu thị đại lượng nào và kiểm tra đơn vị của tích.
Bước 2: Với 14 người, thời gian là 168:14=12 ngày. Phép chia dùng để tìm giá trị của một phần, một đơn vị hoặc số lần chứa nhau. Cần nêu rõ ý nghĩa của thương và đơn vị của kết quả trước khi dùng ở phép tính tiếp theo.
Đáp số: Sau 6 ngày đã làm (dfrac{1}{2}) công việc, còn (dfrac{1}{2}).
Kiểm tra: Kiểm tra lại các kích thước đã dùng, công thức và đơn vị đo. Kết quả diện tích phải mang đơn vị vuông, thể tích mang đơn vị khối và phải phù hợp với kích thước của hình.
Bài 12: 12 người làm xong một công việc trong 28 ngày với năng suất như nhau. Nếu có 16 người thì làm trong bao nhiêu ngày? Sau 10 ngày, phần công việc còn lại là bao nhiêu?
Lời giải chi tiết:
Bước 1: Tổng khối lượng công việc tương ứng 12×28=336 công-ngày. Phép nhân được dùng khi một lượng bằng nhau được lặp lại nhiều lần. Ta ghi rõ mỗi thừa số biểu thị đại lượng nào và kiểm tra đơn vị của tích.
Bước 2: Với 16 người, thời gian là 336:16=21 ngày. Phép chia dùng để tìm giá trị của một phần, một đơn vị hoặc số lần chứa nhau. Cần nêu rõ ý nghĩa của thương và đơn vị của kết quả trước khi dùng ở phép tính tiếp theo.
Đáp số: Sau 10 ngày đã làm (dfrac{10}{21}) công việc, còn (dfrac{11}{21}).
Kiểm tra: Kiểm tra lại các kích thước đã dùng, công thức và đơn vị đo. Kết quả diện tích phải mang đơn vị vuông, thể tích mang đơn vị khối và phải phù hợp với kích thước của hình.
Ghi nhớ và tự kiểm tra
- Trọng tâm của bài là nhận ra cấu trúc ẩn trong dạng Bài toán tỉ lệ nghịch ở mức tiểu học.
- Không làm theo phép tính máy móc; cần giải thích vì sao chọn cách làm.
- Mọi đáp số phải được kiểm tra lại với toàn bộ dữ kiện của đề.
Câu hỏi tự kiểm tra
- Em có tách được từng điều kiện và xác định thứ tự xử lí không?
- Em có trình bày đủ các kết quả trung gian không?
- Em có kiểm tra lại đáp số bằng điều kiện ban đầu hoặc một cách khác không?